თავფურცელი

აუტოიმუნური პროცესის გავლენა ლიპიდურ ცვლაზე
სუბკლინიკური ჰიპოთირეოზის დროს პოსტმენოპაუზის პერიოდში

 თ. შავდათუაშვილი, ნ. კაკაურიძე, დ. ცისკარიშვილი
თერაპიის ეროვნული ცენტრი

   სუბკლინიკური ჰიპოთირეოზის (სკჰ) კავშირი გულ-სისხლძარღვთა სისტემის ათეროსკლეროზულ დაზიანებასთან ჯერ კიდევ საკამათოა და მრავალი ეპიდემიოლოგიური კვლევა მის შესახებ სხვადასხვა შედეგს აქვეყნებს. სკჰ გავრცელება მატულობს ასაკის მატებასთან ერთად, განსაკუთრებით ქალებში [2,3].

სკჰ ეტიოლოგია საკმარისად მრავალფეროვანია. უმეტეს შემთხვევაში იგი ვითარდება აუტოიმუნური თირეოიდიტის შედეგად [4,5]. იმ პირებში, რომლებსაც აღენიშნებათ თირეომასტიმულირებელი ჰორმონის (თმჰ) მაღალი დონე, ანტითირეოიდული ანტისხეულები უფრო ხშირად გვხვდება, ვიდრე თმჰ ნორმალური დონის მქონე ინდივიდებში [6].

ორგანიზმის აუტოიმუნიზაციას თიროიდული აუტოანტიგენებით თან სდევს აუტოანტისხეულების და ციტოტოქსიური ლიმფოციტების პროდუქცია. პათოგენეზის იმუნური ასპექტი ხასიათდება იმუნოლოგიური კონტროლის სისტემაში დარღვევით, რის შედეგადაც წარმოიქმნება ციტოდამზიანებელი კომპლექსები [7]. როტერდამის კვლევამ [1] ვერ გამოავლინა აუტოიმუნური პროცესის გავლენა აორტის ათეროსკლეროზულ დაზიანებასა და მიოკარდიუმის ინფარქტთა სიხშირეზე ეუთიროიდულ პირებში, მაშინ, როცა სკჰ და აუტოიმუნური პროცესის ერთდროული არსებობისას ამ ფაქტთა სიხშირე მკვეთრად მომატებული აღმოჩნდა, ვიდრე პაციენტებში სკჰ და თირეოპეროქსიდაზების მიმართ ანტისხეულების დაბალი ტიტრით. 

ათეროსკლეროზის პათოგენეზის იმუნური თეორიის საფუძველია ათეროსკლეროზის დროს სისხლში ათეროგენული ლიპოპროტეიდების მიმართ იმუნური პასუხის განვითარება, მოცირკულირე აუტოიმუნური კომპლექსების წარმოქმნა, მათი ფიქსაცია სისხლძარღვის კედელში და მათთან დაკავშირებული შეღწევადობის შეცვლა. იმუნური კომპლექსი აფიქსირებს რა კომპლემენტს, წარმოადგენს ათეროსკლეროზული პროცესის ინიციატორს. არტერიული გამტარებლობის მომატებას თან ახლავს პლაზმის მაღალმოლეკულური კომპონენტების ჩალაგების გაძლიერება ლიპოპროტეიდების და ფიბრინოგენის ჩათვლით. სისხლძარღვის კედლის დაზიანებას ახლავს სტრუქტურული ანტიგენების გამოთავისუფლება, პირველ რიგში კოლაგენისა და ელასტინის. აუტოანტისხეულების წარმოქმნა სისხლძარღვის კედლის ანტიგენების წინააღმდეგ და მათი ფიქსაცია დაზიანებულ უბნებში იწვევს ათეროსკლეროზის შემდგომ პროგრესირებას [7,9].

კვლევის მიზანი: პოსტმენოპაუზის პერიოდში სუბკლინიკური ჰიპოთირეოზის დროს ლიპიდურ სპექტრში მიმდინარე ცვლილებების კავშირის გამოვლენა აუტოიმუნური პროცესის არსებობასთან.

კვლევის მეთოდები: კვლევაში მონაწილეობდა 54 ქალი (საშ. ასაკი 62,7±3,4წ) პოსტმენოპაუზის მინიმუმ 5 წლიანი პერიოდით. ყველა პაციენტს აღენიშნებოდა სკჰ, რომელიც დიფერენცირებულ იქნა თმჰ დონის მიხედვით: 6 მსე/მლ<თმჰ<10 მსე/მლ განისაზღვრა, როგორც თმჰ გამოხატული მომატება (Iჯგუფი), ხოლო 4 მსე/მლ<თმჰ<6 მსე/მლ განისაზღვრა, როგორც თმჰ-ს მაღალი ნორმა (II ჯგუფი). საკონტროლო ჯგუფს შეადგენდა 25 ეუთიროიდული სტატუსის მქონე (1 მსე/მლ¬<თმჰ<2 მსე/მლ) პრაქტიკულად ჯანმრთელი ქალი საშუალო ასაკით 63,5±3,1წ. სკჰ განისაზღვრა, როგორც მდგომარეობა, რომლის დროსაც აღინიშნება თმჰ-ის მომატება >4მსე/მლ, თავისუფალი თიროქსინის ნორმის ფარგლებში არსებობისას (0,8-2ნგ/დლ). თითოეული ჯგუფი დაიყო ა და ბ ქვეჯგუფებად: ა ქვეჯგუფის პაციენტების ანტისხეულების ტიტრი თირეოპეროქსიდაზების მიმართ <100 სე/მლ, ხოლო ბ ქვეჯგუფისა >100 სე/მლ. პაციენტები კვლევამდე 6 კვირის მანძილზე არ იღებდნენ სტატინებს, იოდის შემცველ და ანტიჰიპერტენზიულ საშუალებებს. პაციენტები გულის იშემიური დაავადებით, ზომიერი და მაღალი ჰიპერტენზიით, თირკმლის, ღვიძლის დაავადებებით და შაქრიანი დიაბეტით კვლევაში არ იყვნენ ¬ჩართული.

ყველა პაციენტს ჩაუტარდა სისხლის საერთო და ბიოქიმიური ანალიზები, სისხლის შრატში ლიპიდური სპექტრის, თმჰ, თავისუფალი თიროქსინის, ანტისხეულების ტიტრის განსაზღვრა თირეოპეროქსიდაზების მიმართ, ელექტროკარდიოგრაფია, ფარისებრი ჯირკვლის და გულის ულტრაბგერითი გამოკვლევა.

ულტრასონოგრაფიული გამოკვლევები წარმოებდა TOSHIBA SSH-140A ექოსკოპზე 3,5 და 5 მგჰც გადამწოდების საშუალებით. გულის ექოლოგიური კვლევისას ფასდებოდა მისი ზომები, სისტოლური და დიასტოლური ფუნქციები. ფარისებრი ჯირკვლის გამოკვლევისას B-რეჟიმში ფასდებოდა ჯირკვლის სისქე, სიგანე და სიგრძე და შესაბამისი ფორმულის (სისქე × სიგანე × სიგრძე × 0,479) გამოყენებით ხდებოდა მისი მოცულობის გამოთვლა. ფასდებოდა მისი ერთგვაროვნება, სტრუქტურა, ზედაპირის მდგომარეობა, დიფუზური და კეროვანი ცვლილებების არსებობა.

ბიოქიმიური პარამეტრებიდან ყველა პაციენტის და საკონტროლო პირის სისხლის შრატში უზმოზე 13 საათიანი შიმშილის შემდეგ განვსაზღვრეთ თმჰ, თავისუფალი თიროქსინის (TT4), თირეოპეროქსიდაზების მიმართ ანტისხეულების დონეები, აგრეთვე ლიპიდური სპექტრი: საერთო ქოლესტერინს (სქ) ვიკვლევდით ენზიმური მეთოდით (Cholesterol CHOD-PAP Kit, Code SFBC:E6. BIOLABO, France) სპექტროფომეტრ JENWAY-6400-ის მეშვეობით, ხოლო მაღალი სიმკვრივის ლიპოპროტეიდების (მსლქ) განსაზღვრა ხდებოდა დაბალი სიმკვრივის ლიპოპროტეიდების ქოლესტერინის (დსლქ) და ძალიან დაბალი სიმკვრივის ლიპოპროტეიდების ქოლესტერინის (ძდლქ) პრეციპიტაციის შემდეგ (მსლქ Cholesterol (Precipitant) SFBC Code: MI, BIOLABO, France). ძდლქ განსაზღვრისათვის გამოვიყენეთ ფორმულა: ტგ/5 (მგ/დლ) (Виноградов А.В. Климов А.Н., 1987). დსლქ-გამოთვლისათვის - Friedwald- ის (1972) ფორმულა: დსლქ=სქ-(მსლქ+ძდლქ) [8].

გამოკვლევის შედეგების დაგროვება ხდებოდა E Excell-2003 სტატისტიკური პროგრამის მონაცემთა ბაზაში და დამუშავდა SPSS-11,5 პროგრამის სტატისტიკური პაკეტის გამოყენებით. მონაცემები წარმოდგენილია M+/-SD D სახით. რაოდენობრივი უწყვეტი სიდიდეების შეფასებისთვის გამოყენებულ იქნა სტიუდენტის t კრიტერიუმი, დისპერსიების შედარებისათვის ფიშერის კრიტერიუმი. განსხვავებები სარწმუნოდ ითვლებოდა, როდესაც p<0,05.

შედეგები და განხილვა: მიღებული შედეგების ანალიზით (ცხრილი #1), სკჰ ჯგუფებში აღინიშნა სქ მაჩვენებლის სტატისტიკურად სარწმუნო მომატება (I ჯგუფი - 253.1±15.9 მგ/დლ, II - 220.5±23.5 მგ/დლ) საკონტროლო ჯგუფთან (172,5±16,5 მგ/დლ) შედარებით (p<0,001), რაც შეეხება დსლქ მაჩვენებელს, ჯგუფებში სკჰ-ით აღინიშნა მათი ასევე სტატისტიკურად სარწმუნო მომატება (I ჯგუფი - 179.4±15.0 მგ/დლ, II ჯგუფი - 148,7±24,5 მგ/დლ) საკონტროლო ჯგუფთან შედარებით (101,7±18,7 მგ/დლ). სკჰ-ის გავლენა მტკიცდება თმჰ-ის დონის სქ და დსლქ დონეებთან მაღალი კორელაციური კავშირების არსებობითაც (r=0,72, r=0,64).

მიუხედავად იმისა, რომ ორივე ჯგუფის ა და ბ ქვეჯგუფებს შორის თმჰ დონეებს შორის არ აღინიშნა (ცხრილი 3) სტატისტიკურად სარწმუნო განსხვავება p>0,3;) სქ დონეებს შორის გამოვლინდა სტატისტიკურად სარწმუნო განსხვავებები სკჰ ორივე ჯგუფის ა და ბ ქვეჯგუფებს შორის (pIა-Iბ, პIIა-IIბ, <0,001).

ამასთანავე, აღნიშნული მაჩვენებლები სარწმუნოდ განსხვავდება საკონტროლო ჯგუფის პარამეტრებისაგან (პ<0,001). თუ I ჯგუფში (ცხრილი #1) სქ მაჩვენებელმა საკონტროლო ჯგუფის მაჩვენებელთან შედარებით მოიმატა 46,7%-ით, Iა ქვეჯგუფში (ცხრილი #2) სქ საკონტროლო ჯგუფთან შედარებით მომატებულია 41,6%, ხოლო Iბ ქვეჯგუფში მან მოიმატა 53,8%.ცხრილი 1 გამოკვლეულ პირთა მონაცემები (M ±შD) ჯგუფების მიხედვით

პარამეტრი

I ჯგ.

II ჯგ.

III ჯგ.

P1-2

P1-3

P2-3

ასაკი (წ)

63.54±3.72

62.25±3.16

63.48±3.10

0.18

0.95

0.16

სმი(კგ/მ2)

27.50±1.08

27.31±1.13

26.97±0.93

0.52

0.06

0.24

თმჰ (მსე/მლ)

7.36±0.85

4.63±0.96

1.27±0.36

0.001***

0.001***

0.001***

TT4 (ნგ/დლ)

0.96±0.15

1.10±0.16

1.22±0.23

0.01**

0.001***

0.05*

სქ(მგ/დლ)

253,1±15.92

220.46±23.48

172.47±16.47

0.001***

0.001***

0.001***

დსლქ(მგ/დლ)

179.4±15.35

148.74±23.79

101.72±18.11

0.001***

0.001***

0.001***

მსლქ(მგ/დლ)

48.95±7.98

47.83±5.25

46.39±5.24

0.54

0.17

0.31

ტგ (მგ/დლ)

123.8±31.22

119.47±15.24

121.81±14.96

0.53

0.78

0.56

აი

4.30±0.90

3.66±0.70

2.77±0.56

0.01**

0.001***

0.001***

პარამეტრი

3.77±0.75

3.16±0.67

2.23±0.53

0.01**

0.001***

0.001***

 შენიშვნა: სმი–სხეულის მასის ინდექსი, თმჰ–თირეომასტიმულირებელი ჰორმონი, თთ4–თავი¬სუფალი თიროქსინი, სქ–საერთო ქოლესტერინი, დსლქ–დაბალი სიმკვრივის ლი¬პოპ¬როტ¬ეიდების ქოლესტერინი, მსლქ–მაღალი სიმკვრივის ლიპოპროტეიდების ქოლე¬სტე¬რინი, ტგ–ტრიგ¬ლიცერიდები, აი–ათეროგენობის ინდექსი.

 ასევე თუ II ჯგუფში სქ მაჩვენებელმა საკონტროლო ჯგუფთან შედარებით მოიმატა 27,8%, IIა და IIბ ქვეჯგუფებისათვის ეს მაჩვენებლები აღმოჩნდა შესაბამისად 20% და 34%. მსგავსი ცვლილებები იკვეთება აგრეთვე დსლქ ანალიზისას. სტატისტიკურად სარწმუნოა განსხვავებები სკჰ ორივე ჯგუფში ა და ბ ქვეჯგუფებს შორის (p<0,001). ამასთანავე, ისინი სარწმუნოდ განსხვავდებიან საკონტროლო ჯგუფის პარამეტ¬რებისაგან (p>0,001).

ცხრილი 2. პაციენტთა მონაცემების განაწილება ქვეჯგუფებში (M±SD) სისხლის შრატში თირეოპეროქსიდაზების მიმართ ანტისხეულების კონცენტრაციის მომატებაზე დამოკიდებულებით

პარამეტრი

I ჯგუფი

II ჯგუფი

III ჯგუფი

ა

ბ

ა

ბ

პარამეტრი

64.20

±

3.14

62.64

±

4.39

61.46

±

3.10

62.93

±

3.15

63.48

±

3.10

ასაკი (წ)

27.37

±

1.11

27.69

±

1.06

27.37

±

0.97

27.25

±

1.29

26.97

±

0.93

სმი(კგ/მ2)

7.20

±

0.81

7.58

±

0.90

4.42

±

0.95

4.81

±

0.96

1.27

±

0.36

თმჰ (მსე/მლ)

1.00

±

0.15

0.91

±

0.14

1.17

±

0.16

1.04

±

0.14

1.22

±

0.23

TT4 (ნგ/დლ)

244.20

±

13.84

265.18

±

9.28

206.92

±

16.40

232.20

±

22.70

172.47

±

16.47

სქ(მგ/დლ)

172.45

±

14.55

188.85

±

11.03

136.04

±

19.20

159.75

±

22.27

101.72

±

18.11

დსლქ(მგ/დლ)

47.47

±

8.95

50.95

±

6.28

47.51

±

4.63

48.10

±

5.88

46.39

±

5.24

მსლქ(მგ/დლ)

121.36

±

28.79

126.90

±

35.46

116.86

±

11.85

121.74

±

17.76

121.81

±

14.96

ტგ (მგ/დლ)

4.30

±

0.96

4.30

±

0.86

3.41

±

0.68

3.88

±

0.66

2.77

±

0.56

აი

3.76

±

0.81

3.78

±

0.70

2.92

±

0.65

3.37

±

0.64

2.23

±

0.53

   შენიშვნა ა)ქვეჯგუფის ანტისხეულების ტიტრი თირეოპეროქსიდაზების მიმართ <100სე/მლ, ბ) ქვეჯგუფის ანტისხეულების ტიტრი თირეოპეროქსიდაზების მიმართ >100სე/მლ.    

 

ცხრილი 3. მონაცემთა სტატისტიკური განსხვავება ქვეჯგუფებში

პარამეტრი

p 1ა-1ბ

p 2ა-2ბ

p 1ა-2ბ

ასაკი (წ)

0,3

0,2

0,3

სმი(კგ/მ2)

0,5

0,8

0,8

თმჰ (მსე/მლ)

0,3

0,3

0,001***

TT4 (ნგ/დლ)

0,1

0,1

0,5

სქ(მგ/დლ)

0,001***

0,01**

0,1

დსლქ(მგ/დლ)

0,01**

0,01**

0,1

მსლქ(მგ/დლ)

0,3

0,8

0,8

ტგ (მგ/დლ)

0,7

0,4

0,9

აი

0,9

0,1

0,2

დსლქ/მსლქ

0,9

0,1

0,2

თუ I ჯგუფში (ცხრილი #1) დსლქ მაჩვენებელმა საკონტროლო ჯგუფთან შედარებით მოიმატა 76,4%, Iა ქვეჯგუფში (ცხრ. 2) დსლქ საკონტროლო ჯგუფთან შედარებით მომატებულია 69,5%, Iბ ქვეჯგუფში მან მოიმატა 85,7%, ხოლო თუ II ჯგუფში მისმა მაჩვენებელმა მოიმატა 46,2%-ით, IIა და IIბ ქვეჯგუფებისათვის ეს მაჩვენებლები შეიცვალა შესაბამისად 33,7% და 57,1%-ით.

აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ Iა ქვეჯგუფის სქ მაჩვენებელი (244,2±13,84 მგ/დლ) სტატისტიკურად სარწმუნოდ არ განსხვავდება IIბ (232,2±22,7 მგ/დლ), ქვეჯგუფების მაჩვენებლებისაგან (p>0,1), რაც მიუთითებს აუტოიმუნური პროცესის არსებობისას, თმჰ მაღალი ნორმის პირობებში სქ ასეთივე დონის ცვლილებებზე, როგორსაც იწვევს თმჰ მკვეთრი მომატება აუტოიმუნური პროცესის გარეშე.         

ჩვენი კვლევის მიხედვით მსლქ დონე I და II ჯგუფში სარწმუნოდ არ განსხვავდება საკონტროლოსთან შედარებით (p1-3>0,1, p2-3>0,3), რასაც თავისებური საკომპენსაციო მექანიზმი შეიძლება გააჩნდეს ამ ჯგუფებში ათეროსკლეროზის განვითარების საწინააღმდეგოდ. მსლქ დონის მიხედვით სკჰ-ის არცერთ ჯგუფში ა და ბ ქვეჯგუფებს შორის სტატისტიკურად სარწმუნო განსხვავება (ცხრილი #3) არ გამოვლინდა (p>0,2), თუმცა აღინიშნა მათი მნიშვნელობების უმნიშვნელო მომატება ბ ქვეჯგუფებში ა ქვეჯგუფებთან შედარებით.                    

 ტგ მაჩვენებლების კვლევის შედეგად I და II ჯგუფებში მისი მნიშვნელობები სარწმუნოდ არ განსხვავდება საკონტროლო ჯგუფის მონაცემებისაგან. ტგ მაჩვენებლები, არც ერთ ჯგუფში არ არის კორელაციურ კავშირში თმჰ დონესთან. ეი ჩვენი კვლევის მონაცემებით სკჰ არ ცვლის მსლქ და ტგ სურათს. მსგავსად მსლქ-ისა, ტგ მაჩვეენებლებს შორის ჩვენი მონაცემებით არ აღინიშნა სტატისტიკურად სარწმუნო განსხვავება სკჰ არცერთი ჯგუფის ა და ბ ქვეჯგუფებს შორის. ათეროგენობის ინდექსების მაჩვენებლებმა სარწმუნოდ მოიმატა ორივე ჯგუფში საკონტროლოსთან შედარებით. ხოლო Iა და Iბ ქვეჯგუფებში ისინი სტატისტიკურად არ განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან.

დასკვნა: სკჰ დროს პოსტმენოპაუზის პერიოდის ქალებში აღინიშნება სქ და დსლქ მკვეთრი მატება საკონტროლო ჯგუფთან შედარებით, რაც განსაკუთრებით თვალსაჩინოა ქვეჯგუფებში თირეოპეროქსიდაზების მიმართ მომატებული კონცენტრაციით. თმჰ მაღალი ნორმის დროს აუტოიმუნური პროცესის არსებობისას და თმჰ გამოხატული მომატების პირობებში აუტოიმუნური პროცესის გარეშე ისახება სქ და დსლქ ერთმხრივმიმართული ცვლილებები. რადგან სქ და დლსქ დონეები მაღალ კორელაციურ კავშირშია თმჰ დონესთან, ჩვენ შეგვიძლია ვიმსჯელოთ აუტოიმუნურ პროცესზე, როგორც ათეროგენეზის განსაკუთრებულ რისკ-ფაქტორზე.    

ლიტერატურა:

1.       Elisabeth Hak, MD, MSc; Huibert A.P.Pols, MD, PhD; Theo J. Visser et al.// Subclinical hypothyroidism is an independent risk facror for atherosclerosis and myocardial infarction in elderly women: The Rotterdam Study Ann. Intern. Med. -2000; 132: 270-278.

2.       Cushing G.W. Subclinical hypothyroidism. Understanding is the key to decision making.// Postgrad. Med.1993. Vol. 94, N1. P. 95-97: 

3.       Griffin J. E. Hypothyroidism in the elderly.//Am J Med Sci.-1990.Vol. 299, N5.P.334-45

4.       Samuels M.H. Subclinical thyroid disease in the elderly.// Thyroid. -1998.Vol9.P.803-813. 

5.       Sawin C.T., Castelli W.P., Hershman J.M., et al // The aging thyroid deficiency in the Framingham Study.// Arch Intern Med. – 1985. –Vol. 145, N8 P. 1386-1388

6.       Szabolcs I., Podoba J., Feldkamp J., et al.// Comparative screening for thyroid disorders in old age in areas of iodine deficiency, long-term iodine prophylaxis and abundant iodine intake.// Clin Endocrinol Oxf. – 1997. – Vol. 47.N1 –P. 87-92

7.       Анастиади В., Нагорнев В. Морфогенез атеросклероза. - изд. Кишинев – 1982.

8.       Климов А.Н., Никулчева Н.Г., Липиды липопротеиды и атеросклероз. Питер Пресс. -1995.

9.       Татишвили Н. И. // Иммунологические аспекты атеросклероза и ишемической болезни сердца. –Мецниереба. Тбилиси. -1985.   

თავფურცელი